Over de wet- en regelgeving kunnen we duidelijk zijn. In de wet staat niets over de ramadan. Als werkgever ben je je werknemers tijdens de ramadan geen extra arbeidsvoorwaarden of aanpassing van werk, tijden of plek verschuldigd. Maar de werkgever is in het kader van zijn zorgplicht (Arbowet) en goed werkgeverschap wél verplicht om te zorgen voor veilige werkomstandigheden.

Ramadan: de wettelijke kaders

Er zijn geen specifieke wetten rondom de ramadan en werken, maar werkgevers zijn wel aan wettelijke kaders gebonden. Met deze juridische punten kun je rekening houden:

• Een medewerker heeft recht op pauze. De Arbeidstijdenwet schrijft voor hoe vaak werknemers minimaal pauze moeten nemen. Die regels gelden ook als werknemers vanwege de ramadan liever hun pauzes anders willen indelen, omdat zij zich aan de vastentijden willen houden of willen bidden
• Als werkgever mag je iemand niet verbieden om te bidden op het werk (Wet Gelijke Behandeling)
• Ook mag je het opnemen van een vrije dag in verband met Eid al-Fitr niet zomaar weigeren
• In de cao kunnen bepalingen staan die werknemers het recht geven op verlof voor religieuze feestdagen. Bijvoorbeeld een diversiteitsdag die recht geeft op (on)betaald verlof voor Eid al-Fitr of het recht om te ruilen met een andere feestdag

Ramadan: zorg voor onderling begrip

Het werk gaat tijdens de ramadan door. Maar niet eten en drinken trekt een zware wissel op de werkende mens. Het zou kunnen dat werknemers minder fit zijn omdat zij vasten, of omdat hun dag- en nachtritme anders is dan normaal. De concentratie kan afnemen en dat kan veiligheidsrisico’s veroorzaken.

Hoe dan ook, houd het voor iedereen veilig door vastende werknemers tegemoet te komen. Met deze 10 tips kun je zorgen voor een soepel verloop van de ramadan.

1. Zorg dat je weet of er mensen zijn die meedoen aan de ramadan, en wie die zijn.
2. Laat leidinggevenden extra aandacht besteden aan medewerkers die vasten en in de gaten houden of het goed gaat met deze medewerkers.
3. Geef andere medewerkers voorlichting over de ramadan, zodat er (meer) onderling begrip is tussen collega’s. En vraag hen om respect te tonen voor de vastende collega's.
4. Communicatie moet altijd de basis vormen voor afspraken en eventueel beleid. Overleg ten eerste of de vastende mensen zelf problemen ervaren. Vaak ervaren werknemers zelf het vasten helemaal niet als probleem. Ze vinden het een erekwestie om hun werk goed te blijven doen.
5. Ga niet van tevoren uit van een hoger verzuim tijdens de vastenmaand. Volgens de religieuze wetten mogen mensen die medicijnen nodig hebben, deze ook tijdens de ramadan slikken. Thuisarts geeft algemene gezondheidsadviezen tijdens ramadan en ook adviezen omtrent medicijngebruik tijdens ramadan.
6. Denk na over de arbeidsomstandigheden. Is het een mogelijk dat medewerkers hun taken met aanpassingen uitvoeren?
7. Houd rekening met zware werkzaamheden die veel inspanning vragen. Mensen drinken niet tijdens de ramadan. Nee, ook geen water. Zwaar werk (en/of werk bij hogere temperaturen) betekent dat mensen risico kunnen lopen. Een verkoelend drankje is nu geen optie, maar werken in een koele omgeving wel. Ook een extra pauze kan zinvol zijn om mensen bij te laten komen.
8. Bekijk of aanpassingen in het rooster mogelijk en wenselijk zijn. Bied de mogelijkheid tot aanpassing van roosters tijdens de ramadan voor werknemers die in ploegendienst werken. Vraag of mensen liever ‘s nachts werken op het moment dat ze wel mogen eten. En bied ze indien mogelijk de kans om tijdens het afsluitende Eid al-Fitr juist geen nachtdienst te draaien.

9. Spreek af dat zij de lunchpauze mogen overslaan en in plaats daarvan eerder beginnen of stoppen (let op de Arbeidstijdenwet).
10. Doe – binnen redelijke grenzen – een beroep op de collegialiteit. Wat betekent het voor vastende medewerkers wanneer hun collega’s op de werkplek naast hen eten? Misschien kunnen jarige collega’s ergens anders trakteren? Elkaars gewoontes bespreekbaar maken voorkomt veel problemen.

Waarschuwing voor combinatie ramadan-diabetes

Het is van belang om op de hoogte te zijn van eventuele gezondheidsproblemen van vastende medewerkers, in het bijzonder diabetes. De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB) waarschuwt elk jaar voor de combinatie ramadan-diabetes.

Ook het Diabetes Fonds en bedrijfsartsen vinden dat werknemers met diabetes eigenlijk niet actief zouden moeten meedoen aan de vastenmaand. Want mensen met suikerziekte lopen een groot risico op (verdere) ontregeling en/of verergering van al bestaande complicaties.

Hoewel deelname aan de ramadan geldt als een religieuze verplichting, kan diabetes een legitieme reden voor vrijstelling vormen. Maar omdat er bij het vasten naast een religieuze factor ook een psychosociale factor meespeelt, zullen veel werknemers met een islamitische achtergrond en diabetes toch kiezen voor actieve deelname aan de ramadan. Probeer er dan voor te zorgen dat de vastende medewerker een nauw contact onderhoudt met diens huisarts.