Jaarlijks worden ruim 10.000 werknemers arbeidsongeschikt door ongezond werk. En helaas: "Het is nog een enorme uitdaging om werkplekken gezonder en plezieriger te maken."
Dat laatste schrijven de beroepsverenigingen van arbeidshygiënisten, bedrijfsartsen, veiligheidskundigen en arbeids- en organisatiedeskundigen in het voorwoord van het nieuwe Handboek Arbeid & Gezondheid. Die beroepsverenigingen zijn dan ook blij met 'het praktische naslagwerk dat kennis samenbrengt met voorbeelden uit de praktijk, nieuwe ontwikkelingen en valkuilen'.
Nieuwe uitgave Handboek Arbeid & Gezondheid
"In de eerdere versie waren sommige hoofdstukken nogal academisch", geeft co-auteur Wim van Alphen als reden voor de nieuwe uitgave van het Handboek Arbeid & Gezondheid. "We wilden meer praktische instrumenten aanreiken."
Medeauteur Marjan Heesterbeek noemt de nieuwste uitgave "een spoorboekje". Want: "Je kunt onderwerpen makkelijk opzoeken. Het boek begint met simpele oplossingen." De vele praktijkcasussen maken het boek toegankelijker, vindt ook auteur Remco Visser. "Het is meer geïntegreerd", stelt auteur Kees Peereboom. "Niet alleen de inhoud is praktischer; de opzet van het boek is dat ook."
Aandacht voor moderne risico's én oude gevaren
Een up-to-date en praktisch boek over arbeidshygiëne was nodig, vinden de auteurs. Moderne risico's op het werk worden steeds complexer en nieuwe gevaren dienen zich constant aan.
Heesterbeek, auteur van het hoofdstuk Fysische factoren, noemt nanotechnologie en niet-ioniserende straling op haar terrein als voorbeelden van relatief nieuwe risico's. Daarnaast komen in het handboek onder andere langdurig zitten, kunstmatige intelligentie en digitalisering en sensortechniek aan bod als nieuwe risico's met arbeidshygiënisch arbeidsbelastende factoren.
Ook oude gevaren worden niet altijd onderkend binnen bedrijven, zegt Van Alphen, die het hoofdstuk Biologische agentia schreef. "We hebben in het handboek meer aandacht voor verborgen gevaren. Veel bedrijven kijken wel naar stofbelasting, maar zien risico's door bijvoorbeeld micro-organismen vaak over het hoofd. Dat verborgen gevaar is misschien wel erger."
Duidelijke boodschap handboek: houd het simpel
Nieuwe risico's, inzichten en gevaren maken het werk van arboprofessionals er niet makkelijker op. Voor die arboprofessionals zijn risico's soms lastig te meten en dat maakt het ingewikkeld om er goed over te adviseren. Daarom heeft het Handboek Arbeid & Gezondheid voor de doelgroep een duidelijke boodschap: houd het simpel.
Van Alphen: "Ga niet moeilijk doen als het makkelijk kan. Dat is de basisboodschap. Dat maakt het handboek ook tegelijk toegankelijk voor zowel preventiemedewerkers als gecertificeerde arbeidsdeskundigen."
De basisboodschap van het nieuwe handboek: doe niet moeilijk als het makkelijk kan”
Klopt, vindt Remco Visser, redacteur van het hoofdstuk Chemische factoren. "Als een blootstelling erg hoog is, kun je als arbeidshygiënist ingewikkeld gaan meten. Maar dat roept altijd weer nieuwe vragen op. Terwijl je eigenlijk al weet wat je eraan moet doen. We pleiten ervoor om gewoon je gezond verstand te gebruiken en voor de hand liggende maatregelen te nemen." Heesterbeek: “Als er veel herrie is, moet je daar gewoon wat aan doen. Dan kunnen we daarna kijken of dat voldoende is."
Maak globale beoordeling met basic characterization
Het handboek Arbeid & Gezondheid hanteert als aanvalsaanpak basic characterization. Bij basic characterization worden de arbeidsbelastende factoren beoordeeld met een globale beoordeling, ook wel 'schouw' genoemd. Daaruit kunnen drie conclusies volgen.
1) De situatie is in orde en nader onderzoek en metingen zijn niet nodig. 2) De situatie is niet goed en de oorzaken zijn bekend. Ook dan zijn nader onderzoek en metingen niet nodig. (Pas na de verbeterslag kunnen metingen zinvol zijn ter verificatie.) 3) Levert de eerste beoordeling geen goed beeld op van de grootte van de blootstelling en/of oorzaken? Pas dan zijn metingen en verdiepend onderzoek nodig.
Basic characterization bespaart geld en kostbare tijd
De methode heeft volgens de auteurs meer voordelen. Van Alphen: "Metingen zijn vaak onnodig en duur voor een werkgever. Ga geen fortuin besteden als er simpele oplossingen mogelijk zijn. Dat is geldverspilling. Dat budget kun je beter besteden aan het nemen van maatregelen."
En het bespaart kostbare tijd, zegt Kees Peereboom, auteur van het hoofdstuk Fysieke factoren: "Externe adviseurs verliezen zich vaak in details en missen het grotere plaatje. Ze beginnen met metingen, maar die garanderen lang niet altijd een goed advies. Dat is onzekerheid. Mensen stoppen tijd in de verkeerde dingen. Je kan in het begin vaak meteen al grotere stappen maken."
Goede arbeidsomstandigheden bereik je snelst met eenvoudige, slimme maatregelen”
Van Alphen: "Met basic characterization kom je snel tot conclusies. Je verliest geen weken of maanden om metingen te doen die waarschijnlijk bevestigen wat je al weet. Je kunt veel sneller ingrijpen." Heesterbeek: "We willen ervoor zorgen dat mensen gezond blijven en niet ziek worden. Daarom willen we goede arbeidsomstandigheden. Dat gaat het snelst door eenvoudige, slimme maatregelen te nemen. Dat moeten adviseurs goed in hun oren knopen."
Verbetering werkplekken stopt niet bij grenswaarden
Van Alphen wijst bovendien op de wettelijke verplichting tot optimalisatie van werkplekken. Dat houdt niet op bij grenswaarden, stelt hij. "Valkuil bij metingen is dat je wordt verleid om te refereren aan uiterste verbodswaardes. Maar die zijn deels arbitrair. Er is een optimalisatieverplichting; dat betekent dat je veel beter je best moet doen. Dus net aan voldoen aan de uiterste verbodswaardes is niet genoeg."
Metingen blijven natuurlijk wel nodig, zegt Visser. "Als je maatregelen hebt genomen, zijn er altijd situaties waarin je in het grijze gebied zit. We zeggen ook niet: je mag niet meten. Maar meet op het juiste moment."
En goede metingen uitvoeren blijft lastig, stelt hij. "Bij metingen wil je een standaardsituatie meten, met een groot aantal mensen die allemaal hetzelfde werk doen. Dat is in de praktijk vaak niet het geval: mensen werken veelal in verschillende situaties. Die kun je niet zomaar op een hoop gooien. We waarschuwen dat je in een ingewikkeld doolhof terechtkomt als je gaat meten."
Goed meten begint met een goede voorbereiding
Er zijn volgens Visser helaas weinig arbeidshygiënisten die goed kunnen meten. Het handboek Arbeid & Gezondheid besteedt daarom nadrukkelijk aandacht aan meetstrategieën. "Metingen vragen om een goede voorbereiding. In het handboek Arbeid & Gezondheid geven we aan waar je zoal rekening mee moet houden.
Metingen vragen een goede voorbereiding en interpretatie van de resultaten is lastig”
Ook de interpretatie van meetresultaten is niet eenvoudig. Als preventiemedewerker of adviseur van een middelgroot bedrijf is het daarom echt aan te raden voor metingen specialisten in te schakelen."
Volgens Peereboom kunnen metingen soms wel helpen veranderingen in gang te zetten. "Als je een adviseur inhuurt, ervaar je een probleem of wil je iets veranderen. Resultaten van metingen kunnen helpen om mensen in beweging te krijgen. Om te overtuigen, weerstand weg te nemen en middelen los te krijgen."
Handboek Arbeid & Gezondheid als spoorboekje
De doelgroep van het handboek Arbeid & Gezondheid? Dat is iedereen die op de een of andere manier betrokken is bij verbetering van werkomstandigheden. Als 'spoorboekje' helpt het handboek bij het maken van de juiste keuzes.
Peereboom: "Het is een naslagwerk dat bij wijze van spreken in je tas moet zitten en waar je op terug kunt grijpen. De aanpak is minder kennis-gestuurd dan in het verleden; wij kijken naar het hoe en waarom. Want zit je heel erg in de kennis zonder het overzicht te hebben, dan krijg je verkeerde adviezen. Ik hoop dat we van heel veel kennis nu ook bij meer inzicht komen, want inzicht heeft een hoger niveau dan kennis."
