Roorda spreekt van ‘behoorlijk onbehoorlijk bestuur’ als het gaat om het verbod op de verkoop van sigaretten en tabak door de supermarkten per 2024. ‘Afgelopen donderdagochtend (19 november 2020, red.) hadden wij een kort telefonisch onderhoud met staatssecretaris Blokhuis waarin hij ons mededeelde dat hij een brief klaar had voor de ministerraad 24 uur later afgelopen vrijdag. In die brief die ook naar de tweede kamer is gestuurd staat dat supermarkten moeten stoppen in 2024 met de verkoop van tabak. Ik blijf erbij dat onbehoorlijk bestuur te noemen. Wij hebben, naast tabaksverkoop, goed overleg met deze staatssecretaris over meerdere onderwerpen zoals productsamenstelling en de verkoop van alcohol. Ik vind het not done als je over dat soort onderwerpen in gesprek bent, dat je dan 24 uur van tevoren een korte online meeting hebt waarin de staatssecretaris meedeelt ‘ik ga het zo doen en niets anders’.’
U noemt het besluit ook niet gestoeld op feiten.
‘Het is inderdaad niet fact-based. Als supermarktsector hebben wij afgelopen zomer alle tabak en sigaretten afgedekt. Je praat over een investering door 4300 supermarkten. De sigaretten zitten daarnaast ook nog in een blanco verpakking. De effecten van die twee maatregelen zijn totaal niet meegenomen in deze beslissing. Daar hebben wij als CBL problemen mee. Verder gaat de staatssecretaris compleet voorbij aan het feit dat je toch een onderscheid moet maken tussen grote en kleine supermarkten.’
Wat is dat onderscheid?
‘Er zijn kleine supermarkten die voor 20 procent of meer afhankelijk zijn van de tabaksomzet. Daar schreven jullie in Foodmagazine ook over op basis van Marshoekcijfers. Die kleine winkelier wordt door dit besluit zwaar getroffen. Ik heb ook tegen de staatssecretaris gezegd dat er grote tankstations zijn die makkelijker tabak kunnen missen dan de kleine winkelier. Het lijkt er dus op dat tabak de supermarkt uit moest en niet dat wij met zijn allen kijken hoe wij het roken in Nederland kunnen verminderen. Het uitgangspunt was immers een rookvrije generatie in 2040. Dat onderschrijven wij en wij hadden als CBL aangegeven in 2040 ook te willen stoppen met het verkopen van tabak.’
Om hoeveel kleine supermarkten gaat het?
‘Voor honderden winkeliers is tabak een substantieel deel van de omzet. Het zijn er zeker meer dan 400.’
Geen compensatie omdat het goed gaat door corona? Ik denk dan oei, oei, we hopen toch binnen afzienbare tijd corona achter ons te laten en ik zie de staatssecretaris hier wel heel makkelijk overheen stappen.”
Vallen hier ook de gemaksketens als AH to go onder?
‘Ik spreek met name over de winkelier buiten de stedelijke gebieden. En wat betreft de grensstreek, dat is dan weer een ander verhaal, maar dat speelt natuurlijk ook. Maar je hebt het over meer dan 10 procent van het supermarktbestand.’
Wat is het effect voor de andere 90 procent?
‘Je krijgt een verschuiving van omzet, niet een vermindering van roken in Nederland. Iedereen in de supermarktwereld is nu aan het nadenken wat dat precies gaat betekenen. Het zal verschillen per vestigingspunt of per formule. Dan moet je echt heel lokaal gaan kijken. Ik vind, hoe dan ook, dat de staatssecretaris daar heel laconiek overheen stapt. Hij roept heel triomfantelijk in de pers dat het in coronatijd heel goed gaat met de supermarkten en dat ze dus ook niet worden gecompenseerd. Ik denk dan oei, oei, we hopen toch binnen afzienbare tijd corona achter ons te laten.’
Wat is volgens u de reden dat de staatssecretaris het CBL en de branche nu overvalt met deze maatregel?
‘Ik denk dat de staatssecretaris een punt wil maken door tabak uit de supermarkt te weren. Hij kijkt niet met alle betrokkenen hoe wij Nederland minder kunnen laten roken.’
U noemt dit besluit ook niet fact-based. Wat zouden die feiten dan moeten zijn?
‘We zouden in 2021 gaan meten wat de gevolgen zijn nu tabak is afgedekt in de supermarkt en we blanco verpakkingen verkopen. Dan hadden we een uitgangspunt voor een verder overleg.’
Kan het CBL dit tabaksverbod nog teruggedraaid krijgen?
‘De brief is naar de kamer gegaan en wordt daar behandeld. Wij gaan met een aantal supermarktorganisaties ondertussen in overleg hoe wij gaan reageren. De brief moet nog besproken worden in de kamer, maar vooralsnog blijf ik erbij dat het geen behoorlijk besluit is.’
Nu is het CBL geen eenheid. Lidl is al bezig om tabak uit te bannen om maar eens voorbeeld te noemen.
‘Klopt. Wij gaan als CBL niet over assortimentskeuze. Dit is een commerciële besluitvorming binnen een keten. Dat staat hun vrij. Wij behartigen de belangen van de branche.’
De supermarkten hadden besloten in 2040 geen tabak meer te verkopen. Begrijpt u dat de politiek dat misschien wel een heel verre horizon vindt?
‘Dan heb je 20 jaar de tijd om het goed af te bouwen. De staatssecretaris neemt nu zelf tot 2030 de tijd om met andere verkooppunten in te schatten hoe het daar verder moet. Dat is ook een lange horizon.’
U spreekt de wens uit van een gelijk speelveld. Wat bedoelt u daarmee?
‘Er moet beleid komen voor supermarkten, pompshops, gemakswinkels én tabaksspeciaalzaken. In een dorp kan door deze beslissing zomaar de dorpssuper moeten stoppen met tabaksverkoop ten faveure van het tankstation in het dorp. Dat is geen gelijk speelveld. Het idee van een gelijk speelveld is dat sigarettenverkoop uniek voorbehouden is aan de tabaksspeciaalzaak, een winkel die alleen tabak verkoopt en niet ook nog de Donald Duck zoals de Bruna. Dus moet er een ban zijn voor supermarkten, pompshops en gemakswinkels op hetzelfde moment. Niet alleen voor supermarkten. In een eerdere fase zei de staatssecretaris een tabaksverbod in 2026 te willen voor supermarkten en 2028 voor de andere verkooppunten. Toen zeiden wij al, trek één lijn, vul één jaartal in, maar gebruik voor iedereen hetzelfde jaartal. Nu gaan de supers naar voren naar 2024 en de rest naar achter naar 2030.’
Hoe groot is de kans dat dit wordt teruggedraaid?
‘Dat kan ik niet inschatten. De brief ligt bij de kamer en wij beraden ons met de ketens over een branchestandpunt. Ik heb al veel meegemaakt in mijn jaren bij het CBL, maar dit vind ik wel heel bijzonder. Dat je 24 uur van tevoren een mededeling krijgt, terwijl je in overleg bent. Ik zeg het nogmaals. Het is echt een politiek emotioneel besluit, niet fact-based. Het is ook niet staatssecretariswaardig om te zeggen dat er geen compensatie komt, omdat het in coronatijd zo goed gaat met de supermarkten. Ook dat beeld verdient nuance, de kosten zijn ook hoog en er komt een eind aan corona.’
