Collega-columnist Walter Zwaard stuurde mij via de echte post een stapel kopietjes van 'De Veiligheid', de voorloper van Arbo, uit de periode 1928-1938. Ik was benieuwd. Hoe keek men destijds aan tegen blootstelling aan gevaarlijke stoffen? En wat is er sindsdien veranderd?
Het eerste wat opvalt, is dat de meeste aandacht uitging naar de "oogenblikkelijke schadelijkheid" van chemicaliën. Meerdere artikelen maken melding van het feit dat mensen "ongesteld", "in versuften toestand" of "langere tijd bewusteloos" kunnen raken bij verblijf in "een met een schadelijk gas bezwangerde ruimte". En erger: "niet zelden hoort men van gevallen, waarbij personen het leven er bij inschoten".
100 jaar later nog altijd beroepsziekten
Toch was er ook toen al aandacht voor beroepsziekten. Zo vertelde een artikel uit 1931 dat inademen van stof afwijkingen kan veroorzaken, ook als er nog geen klachten zijn. Met als bewijs dat "bij een tweede Röntgen-onderzoek, minder dan een jaar na het eerste, de toestand der longen van zandstraalblazers in vele gevallen belangrijk is achteruitgegaan".
In 1938 werd geschreven over "ziekelijke aandoeningen der longen, die worden toegeschreven aan de inademing van stof", waarbij onder meer genoemd werden "asbestosis (door asbest), silicosis (door kiezelzuur)". 1938! Wat verdrietig toch dat er, bijna 100 jaar later, nog steeds meldingen van asbestose en silicose binnenkomen bij het Nederlands Centrum voor Beroepsziekten.
Ook toen al: maatregelen en adviezen
Ook "voorzorgsmaatregelen" die conform het Veiligheidsbesluit uit 1916 en uit 1920 "wenschelijk" waren, komen bekend voor. "Werklokalen moeten goed worden geventileerd", "Damp of nevel moeten op de plaats, waar zij ontstaan, worden verwijderd door doelmatige afzuiging". En "In werklokalen mogen de arbeiders geen voedsel of drank tot zich nemen of bewaren". Adviezen die anno 2024 nog steeds worden gegeven, maar nog steeds met voeten worden getreden.
Blootstelling via de huid was in 1931 al een bekend fenomeen. "Vloeibaar Tri werkt schadelijk op de huid en gaat door de huid heen. Vermijdt dus zooveel mogelijk aanraking der onbeschermde handen met Tri." En hier dan toch een achterhaald advies: "Indien aanraking niet te vermijden is, smeer dan de handen in met lanoline (géén vasoline en géén gewoon vet) of met een mengsel van gelijke deelen glycerine en water".
Men maakte zich in 1938 ook al druk om de stroom van nieuwe chemicaliën die zich aandienden "onder onbegrijpelijke fantasienamen" en waarvan "de physiologische werking dezer stoffen meestal onbekend" was. En net als nu: "Ook aan de kennis der gevaren van “oude” bij de hygiënisten welbekende stoffen, ontbreekt bij fabrikanten en arbeiders, die er dagelijks mee omgaan, dikwijls veel".
100 jaar later voeren we nog dezelfde strijd
Ik zei het al, een ware snoepwinkel, maar snap je de kater? Toegegeven, met acute risico’s gaan we nu veel beter om. Maar we wisten destijds ook al dat gevaarlijke stoffen beroepsziekten kunnen veroorzaken, we wisten al wat we ertegen konden doen. Desondanks voeren we nu, 100 jaar later, nog steeds dezelfde strijd. Je zou er cynisch van worden.
Laat me daarom eindigen met een mooie quote uit 1938 van de Arbeidsinspectie, die in die goede oude tijd nog een adviesrol had. Kijk eens hoe vriendelijk: "Hun, die nadere gegevens wenschen over stoffen, waarin zij speciaal belang stellen, wordt in overweging gegeven zich te wenden tot de Arbeidsinspectie."
