Ondernemingsraden hebben in overgrote meerderheid behoefte aan deskundig advies, zoals figuur 1 laat zien.

Figuur 2 laat zien dat de meeste ondernemingsraden (61%) zowel interne als externe deskundigen inschakelen. Ruim een kwart (28%) beperkt zich tot externe deskundigen, terwijl 6 procent alleen gebruikmaakt van deskundigheid die in de organisatie aanwezig is.

Extern advies
In totaal heeft 84 procent de afgelopen twee jaar gebruikgemaakt van extern advies (figuur 3). Bijna de helft deed dat twee tot vijf keer, en 3 procent heeft zelfs meer dan tien keer extern advies ingeroepen.

Reorganisaties
Bij de vraag over welke onderwerpen de ondernemingsraad behoefte heeft aan extern advies is (figuur 4) een vervelende fout geslopen. De categorieën ‘fusies/overnames’ en ‘reorganisaties’ zijn in de vragenlijst per abuis samengevoegd tot één categorie ‘fusies en reorganisaties’, terwijl dit natuurlijk twee heel verschillende onderwerpen betreft. Aangezien in 2007 de kredietcrisis in alle hevigheid is uitgebarsten, mogen we ervan uitgaan dat de meerderheid van de respondenten hier eerder met een reorganisatie dan met een fusie te maken heeft. Feit is dat 61 procent behoefte heeft gehad aan deskundig advies over fusies en reorganisaties. Op afstand volgen werkwijze van de OR (35%) en financiële onderwerpen (32%). De wat ‘zachtere’ onderwerpen als sociaal beleid, organisatie van het werk(proces) en arbeidsomstandigheden scoren duidelijk minder. Opvallend is ook de lage score (14%) van communicatie met de achterban. Bij een enquête die Praktijkblad Ondernemingsraad een jaar geleden heeft gehouden over de relatie met de achterban, bestempelde 70 procent van de OR’en deze relatie immers als matig of slecht.

Intern advies
Een grote meerderheid van de respondenten heeft de afgelopen twee jaar gebruikgemaakt van intern advies, zo laat figuur 5 zien. Als we de percentages vergelijken met figuur 3 (extern advies) valt op dat OR’en wat vaker intern advies vragen dan extern. Het aantal dat het maar één keer gevraagd heeft, is met 12 procent duidelijk lager dan de 27 procent die één keer extern advies heeft gevraagd. De percentages bij tussen de zes keer en tien keer en meer dan tien keer liggen daarentegen bij het intern advies hoger. Op zich is dat ook wel logisch, want het is makkelijker om voor intern advies even bij iemand binnen te lopen dan een extern adviseur in te huren. Des te opmerkelijker is het daarom, dat 17 procent aangeeft de afgelopen twee jaar geen gebruik te hebben gemaakt van intern advies. Zeker gezien het feit dat maar 12 procent zegt geen gebruik te hebben gemaakt van extern advies.

Uit figuur 6 blijkt dat de OR intern advies vraagt over andere onderwerpen dan dat hij een externe adviseur inhuurt. Vooral over financiële onderwerpen (53%) en arbeidsomstandigheden (42%) wint de OR liever intern advies in; bij extern advies liggen de percentages voor deze onderwerpen immers op 32 en 22. Voor fusies en reorganisaties kijkt de OR echter liever buiten de deur: 32 procent intern versus 61 procent extern. Advies over communicatie met de achterban scoort ook hier niet al te hoog met 22 procent.

Bestuurders hebben er in grote meerderheid geen probleem mee als de OR een externe adviseur wil inhuren (figuur 7). Slechts 11 procent moet er om zeuren en 3 procent geeft aan dat de bestuurder er niets van wil weten. Daarentegen stimuleert 7 procent van de bestuurders dat de OR extern advies inwint.

Bestuurders
Vakbonden, organisatieadviesbureaus en scholingsinstituten zijn de populairste externe deskundigen om advies in te huren (figuur 8). Bijna een kwart huurt een advocatenkantoor in.

Net als bij het inhuren van externe adviseurs, vinden bestuurders het geen probleem als de OR deskundigen binnen de organisatie om raad vraagt (figuur 9). Dat wordt zelfs door 15 procent van de bestuurders gestimuleerd, terwijl dat bij extern advies 7 procent betrof. Slechts 4 procent heeft liever niet dat de OR interne deskundigen raadpleegt, maar verboden wordt het niet.

Informeel
Figuur 10 laat zien dat de overgrote meerderheid (71%) de interne deskundigheid op informele basis organiseert. Van een gestructureerde organisatie is veel minder sprake: 29 procent voegt deskundigen toe aan de OR-commissies, 15 procent werkt met projectteams en 7 procent met focusgroepen.

Strobreed
OR-werk is moeilijk. Er komen tal van onderwerpen op de OR af, waar hij geacht wordt een mening over te hebben. De enquête naar het inschakelen van externe en/of interne deskundigen geeft duidelijk aan dat de OR dit niet alleen af kan. De overgrote meerderheid maakt gebruik van deskundigheid buiten de OR. Bestuurders erkennen dit, want de OR wordt over het algemeen geen strobreed in de weg gelegd als hij advies van anderen wil inwinnen.

Externe deskundigen worden vooral ingehuurd bij fusies, reorganisaties en de werkwijze van de OR. In eerste instantie kijken ondernemingsraden daarbij naar bekenden als de bond of het scholingsinstituut. Intern advies is er met name over financiële onderwerpen en arbeidsomstandigheden. Dat gebeurt meer op informele basis dan dat er een echte structuur bestaat om medewerkers bij de OR te betrekken.

Representativiteit enquête
De deelname aan de enquête op ORnet was met 1066 respondenten bijzonder hoog. Ze waren redelijk verdeeld naar bedrijfsgrootte. Met 30 procent waren organisaties met meer dan 1000 werknemers iets oververtegenwoordigd, terwijl de respondenten uit 100- bedrijven met 14 procent onder het gemiddelde zaten. De meeste respondenten zijn afkomstig uit de sectoren zorg/welzijn (28%) en de overheid (23%). De industrie en zakelijke dienstverlening scoren zo’n 16 procent, en het aantal respondenten uit de bouw is met 2 procent zeer beperkt.

Bron: Praktijkblad Ondernemingsraad 2009/12

Nog geen abonnee?
Vraag direct een introductieabonnement (drie nummers voor €10,-) of een jaarabonnement aan.